Leczenie ALS od lat stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej neurologii. Stwardnienie zanikowe boczne to choroba, która prowadzi do stopniowego zaniku mięśni, utraty sprawności ruchowej i niewydolności oddechowej, a dotychczasowe terapie pozwalały jedynie łagodzić objawy. Najnowsze wyniki badań pokazują jednak, że w przypadku rzadkiej postaci choroby pojawiła się realna szansa na zmianę jej przebiegu.
Nowe wyniki badań nad leczeniem ALS związanym z mutacją w genie SOD1 przynoszą ostrożny, ale wyraźny optymizm. Po raz pierwszy terapia nie tylko spowalnia postęp choroby, lecz także w części przypadków prowadzi do stabilizacji, a nawet poprawy funkcji mięśni.
Rzadka postać ALS i mutacja SOD1
Jak podkreśla Stowarzyszenie Dignitas Dolentium, ALS wywołane mutacją w genie SOD1 dotyczy około 2 procent wszystkich chorych. To niewielka grupa, jednak charakteryzująca się wyjątkowo agresywnym i szybko postępującym przebiegiem choroby. W takich przypadkach czas od pojawienia się pierwszych objawów do ciężkiej niepełnosprawności bywa liczony w miesiącach.
Mutacja SOD1 prowadzi do produkcji wadliwego białka, które stopniowo niszczy neurony ruchowe. To właśnie bezpośrednie uderzenie w tę przyczynę stało się celem nowej terapii.
Przeczytaj także: Nadmiar witaminy A. Cicha pułapka, która obciąża wątrobę i nerki
Tofersen jako nowa opcja terapeutyczna
Tofersen to lek nowej generacji, należący do grupy oligonukleotydów antysensownych. Jego działanie polega na blokowaniu produkcji patologicznego białka SOD1, zanim zdąży ono wyrządzić nieodwracalne szkody w układzie nerwowym. Lek podawany jest bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego, co pozwala mu działać dokładnie w miejscu, gdzie rozwija się proces neurodegeneracyjny.
Wcześniejsze, krótkoterminowe badania wykazały, że tofersen skutecznie obniża poziom białka SOD1 oraz neurofilamentów, czyli markerów uszkodzenia neuronów. Teraz naukowcy dysponują wieloletnimi danymi, które pozwalają ocenić realny wpływ leczenia ALS w dłuższej perspektywie.
Leczenie ALS w długiej perspektywie – wyniki badań klinicznych
Najnowsze dane opublikowane na łamach JAMA Neurology pochodzą z III fazy badania klinicznego VALOR oraz jego otwartej fazy kontynuacyjnej OLE. W sześciomiesięcznym badaniu VALOR część pacjentów otrzymywała tofersen, a część placebo. Następnie wszyscy uczestnicy zostali objęci leczeniem w fazie otwartej.
Analiza objęła 108 pacjentów z potwierdzoną mutacją SOD1, z czego 46 osób było leczonych przez ponad trzy i pół roku. Badacze porównali efekty u pacjentów, którzy rozpoczęli terapię od razu, z tymi, którzy zaczęli ją z półrocznym opóźnieniem. Takie zestawienie pozwoliło jednoznacznie ocenić znaczenie wczesnego rozpoczęcia leczenia ALS.
U pacjentów z chorobami neurologicznymi ważne pozostaje także monitorowanie stanu jamy ustnej. Dlatego regularne kontrole u specjalistów, takich jak stomatolog Poznań, mogą pomóc wcześnie wychwycić problemy.
Wolniejszy postęp choroby i lepsza jakość życia
Wyniki badań pokazują, że wcześniejsze wdrożenie tofersenu wiąże się z wyraźnie wolniejszym pogarszaniem sprawności ruchowej, mniejszym spadkiem siły mięśni oraz lepszym zachowaniem funkcji oddechowych. Co szczególnie istotne, u części pacjentów zaobserwowano zjawiska niezwykle rzadkie w naturalnym przebiegu ALS.
Badacze odnotowali:
- stabilizację objawów przez dłuższy czas,
- poprawę siły mięśni u części chorych,
- znaczące opóźnienie momentu wystąpienia ciężkich powikłań, takich jak konieczność wentylacji mechanicznej lub zgon.
Najsilniejszy efekt widoczny był u pacjentów z szybko postępującą postacią choroby, gdzie wczesne leczenie wydłużało okres względnie stabilnego funkcjonowania nawet o kilka lat.
Neurofilamenty jako kluczowy biomarker skuteczności
Jednym z najważniejszych odkryć badania okazał się trwały spadek poziomu neurofilamentów. Są to białka uwalniane do krwi w wyniku uszkodzenia neuronów. Im wyższy ich poziom, tym szybciej postępuje choroba.
U pacjentów przyjmujących tofersen poziom neurofilamentów obniżył się o 60–70 procent. Spadek nastąpił już po około czterech miesiącach leczenia i utrzymywał się przez ponad trzy lata. Tak wyraźna i długotrwała zmiana sugeruje, że leczenie ALS w tej postaci realnie spowalnia proces neurodegeneracji, a nie jedynie maskuje objawy.
Zatwierdzenie terapii i znaczenie kliniczne
Badania były współprowadzone przez WashU Medicine i stanowiły podstawę do zatwierdzenia tofersenu w 2023 roku przez FDA do leczenia ALS z mutacją SOD1.
– Zatrzymanie postępu choroby i uzyskanie poprawy w perspektywie trzech do pięciu lat to coś niespotykanego w tej postaci ALS – podkreśla prof. Timothy M. Miller z Washington University School of Medicine w St. Louis. Według badaczy około 25 procent uczestników doświadczyło wyraźnej poprawy, co znacząco przekracza oczekiwania wynikające z naturalnego przebiegu choroby.
Postępujące zaburzenia napięcia mięśniowego mogą wpływać na ustawienie zgryzu i komfort żucia, co bywa zauważalne również podczas konsultacji u specjalistów, takich jak ortodonta Kraków.
Historia pacjenta, która pokazuje skalę zmiany
Jednym z pacjentów, u których leczenie ALS przyniosło przełomowe efekty, jest Rickey Malloy, 44-letni hydraulik, u którego chorobę zdiagnozowano w 2023 roku. Przez ponad rok szukał przyczyny swoich dolegliwości, zanim trafił do Centrum ALS w WashU Medicine.
Po dwóch latach terapii tofersenem jego stan uległ wyraźnej poprawie. Skurcze i bolesne napięcia mięśniowe znacznie się zmniejszyły, a zakres ćwiczeń ruchowych systematycznie się zwiększa. Co więcej, poprawa była na tyle istotna, że pacjent mógł przejść całkowitą operację wymiany stawu kolanowego, która wcześniej była uznawana za niemożliwą ze względu na postęp choroby.
Nowy rozdział w leczeniu ALS
Choć tofersen dotyczy na razie niewielkiej grupy pacjentów, jego skuteczność otwiera nowy rozdział w podejściu do leczenia ALS. Po raz pierwszy terapia celująca w przyczynę choroby pokazuje, że możliwe jest nie tylko spowolnienie, ale realna zmiana jej przebiegu.
Dla pacjentów i ich rodzin to sygnał, że badania nad ALS zaczynają przynosić efekty, które jeszcze kilka lat temu wydawały się nieosiągalne.
Leave a Reply