Menopauza a zmiany w mózgu to temat, który przez lata pozostawał na marginesie medycyny. O tym okresie mówiono głównie w kontekście uderzeń gorąca, zmian hormonalnych i fizycznych objawów starzenia. Tymczasem najnowsze badania naukowców z University of Cambridge pokazują, że menopauza to również czas istotnych przeobrażeń w strukturze mózgu oraz zdrowiu psychicznym kobiet.
Nowe dane nie tylko potwierdzają doświadczenia wielu pacjentek, ale też wyjaśniają je na poziomie neurobiologicznym. Pokazują, dlaczego ten etap życia bywa tak obciążający emocjonalnie.
Przeczytaj także: Tłuszcz a zdrowie mózgu. Te dwa miejsca są szczególnie groźne
Menopauza jako okres zwiększonej podatności psychicznej
Menopauza najczęściej pojawia się między 45. a 55. rokiem życia i wiąże się z trwałym ustaniem miesiączkowania. Jej biologiczną podstawą jest spadek poziomu estrogenów, które wpływają nie tylko na układ rozrodczy, lecz także na funkcjonowanie mózgu.
Już wcześniej obserwowano, że wiele kobiet w tym czasie zmaga się z obniżonym nastrojem, lękiem i problemami ze snem. Pojawiały się również skargi na pogorszenie koncentracji, pamięci czy płynności myślenia. Nowe badanie potwierdza, że nie są to wyłącznie subiektywne odczucia.
Kobiety po menopauzie częściej zgłaszają objawy depresyjne i lękowe. Częściej też sięgają po pomoc lekarza rodzinnego lub psychiatry. Dane wskazują również na wyższe stosowanie leków przeciwdepresyjnych w tej grupie w porównaniu z kobietami przed menopauzą.
Jak przeprowadzono badanie
Analiza została oparta na danych z brytyjskiego projektu UK Biobank. Obejmowała niemal 125 tysięcy kobiet, co czyni ją jednym z największych badań tego typu. Uczestniczki podzielono na trzy grupy kobiet:
- przed menopauzą,
- po menopauzie niestosujące hormonalnej terapii zastępczej,
- po menopauzie stosujące HTZ.
Kobiety wypełniały szczegółowe kwestionariusze dotyczące zdrowia psychicznego, snu i ogólnego samopoczucia. Część z nich przeszła testy poznawcze, a około 11 tysięcy poddano badaniom rezonansu magnetycznego, co pozwoliło dokładnie ocenić strukturę mózgu.
Średni wiek wystąpienia menopauzy wynosił 49,5 roku. Średni wiek rozpoczęcia HTZ był bardzo zbliżony.
Menopauza a zmniejszenie objętości istoty szarej
Jednym z kluczowych odkryć badania było stwierdzenie zmniejszenia objętości istoty szarej u kobiet po menopauzie. Zmiany te występowały zarówno u kobiet stosujących HTZ, jak i u tych, które z terapii hormonalnej nie korzystały.
Najbardziej dotknięte okazały się obszary mózgu odpowiadające za pamięć, emocje i koncentrację. Chodzi przede wszystkim o hipokamp, korę entorhinalną oraz przednią korę obręczy. Są to struktury kluczowe dla codziennego funkcjonowania psychicznego.
Zmiany w tych rejonach mogą tłumaczyć, dlaczego menopauza wiąże się z nasileniem lęku, problemami emocjonalnymi i poczuciem „mgły mózgowej”, o którym mówi wiele kobiet.
Coraz więcej badań pokazuje, że zdrowie jamy ustnej wpływa na ogólną kondycję organizmu, dlatego regularna kontrola, jaką oferuje stomatologia Poznań, bywa ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej.
Czy menopauza zwiększa ryzyko demencji
Profesor Barbara Sahakian z University of Cambridge zwraca uwagę na jeszcze szerszy kontekst odkrycia. Obszary mózgu, w których zaobserwowano zmiany, są tymi samymi, które ulegają uszkodzeniu w chorobie Alzheimera.
Choć badanie nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, sugeruje możliwy mechanizm biologiczny. Może on częściowo wyjaśniać, dlaczego kobiety chorują na demencję niemal dwa razy częściej niż mężczyźni.
Może więc ona stanowić okres zwiększonej podatności mózgu na procesy neurodegeneracyjne, które ujawniają się dopiero wiele lat później.
Wpływ menopauzy i HTZ na funkcje poznawcze
Analiza testów poznawczych przyniosła bardziej zniuansowane wnioski. Kobiety po menopauzie, które nie stosowały HTZ, miały wolniejszy czas reakcji. Nie zaobserwowano jednak istotnych różnic w zadaniach stricte pamięciowych.
Badacze podkreślają, że spowolnienie czasu reakcji jest naturalnym elementem starzenia. Menopauza może jednak ten proces przyspieszać. HTZ wydaje się go częściowo hamować, choć nie zatrzymuje zmian strukturalnych w mózgu.
Oznacza to, że terapia hormonalna może łagodzić niektóre objawy funkcjonalne, ale nie stanowi pełnej ochrony neurologicznej.
Sen, zmęczenie i lęk w okresie menopauzy
Jednym z najbardziej uciążliwych problemów zgłaszanych przez kobiety po menopauzie są zaburzenia snu. Badanie potwierdziło, że częściej występują u nich bezsenność, krótszy sen i przewlekłe zmęczenie.
Co ciekawe, kobiety stosujące HTZ deklarowały najwyższy poziom zmęczenia. Działo się tak mimo podobnej długości snu jak u kobiet niestosujących terapii. Pokazuje to, jak złożona jest relacja między hormonami, snem i subiektywnym poczuciem energii.
Zaburzenia snu i przewlekłe zmęczenie dodatkowo nasilają objawy lękowe i depresyjne, tworząc błędne koło.
Znaczenie stylu życia i wsparcia
Autorzy badania podkreślają, że menopauza nie musi oznaczać nieuniknionego pogorszenia jakości życia. Zdrowy styl życia może łagodzić część negatywnych skutków. Regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta i dbałość o sen mają realne znaczenie dla pracy mózgu.
Równie ważne jest wsparcie systemowe i społeczne. Eksperci podkreślają potrzebę większej uważności na zdrowie psychiczne kobiet w tym okresie. Menopauza nadal bywa tematem tabu, a to utrudnia szukanie pomocy.
Specjaliści podkreślają, że prawidłowy zgryz i ustawienie zębów mogą mieć znaczenie nie tylko estetyczne, ale i zdrowotne, dlatego konsultacja u eksperta, takiego jak ortodonta Wrocław, bywa istotnym krokiem w dbaniu o organizm.
Menopauza a zmiany w mózgu wymagają uwagi
Zmiany w mózgu a menopauza to związek, którego nie można dłużej ignorować. Badania z Cambridge pokazują, że ten etap życia ma realny wpływ na strukturę mózgu, emocje i funkcjonowanie psychiczne.
To nie oznacza, że każda kobieta musi obawiać się poważnych konsekwencji. Oznacza jednak, że menopauza powinna być traktowana poważnie także w kontekście zdrowia psychicznego. Świadomość, profilaktyka i otwarta rozmowa mogą sprawić, że ten okres stanie się łatwiejszy do przejścia, a nie źródłem wstydu czy niezrozumienia.
Leave a Reply